Historia e disleksisë
Zbulimi i disleksisë dhe zhvillimi i trajtimeve për trajtimin e tij filluan në fund të shekullit të 19-të. Që në fillim, në vitin 1878, neurologu gjerman dr. Adolf Kusmaul mësoi një njeri që ishte i paaftë të lexonte. Njeriu kishte inteligjencë normale dhe udhëzime adekuate arsimore. Dr. Kusmaul e përshkroi problemin e tij si verbëri në lexim.
Në vitin 1887, okulisti gjerman Rudolf Berlin ishte i pari që e përshkroi këtë gjendje si “disleksi” që rrjedh nga fjalët greke “dys” (e dobët, e keqe, e papërshtatshme) dhe “lexis” (gjuhë, fjalë). Që atëherë, termi “disleksi” ka qenë sinonim i vështirësive në lexim.
Në vitin 1925, neurologu amerikan dr. Samuel Orton gjithashtu propozoi teorinë e parë se si lindin vështirësitë në lexim. Si një arsye për këtë, ai theksoi mbizotërimin e njërës anë të trurit. Strategjitë që ai zhvilloi gjatë hulumtimit të tij janë ende në përdorim edhe sot. Forma të shumta të vështirësive specifike në të nxënë u zhvilluan gjatë kësaj periudhe, por u njohën me të vërtetë në vitin 1939 kur dr. Alfred Strauss dhe Heinz Werner publikuan gjetjet e tyre për fëmijët me një gamë të gjerë vështirësish në të nxënë. Puna e tyre nxjerr në pah ndryshimet mbi këtë problem dhe thekson nevojën për vlerësim individual të nevojave arsimore për secilin fëmijë.
Deri në mesin e shekullit XX, disleksia ishte përgjegjësi e mjekësisë, por pas hulumtimeve të shumta, kompetenca për disleksinë u shndërrua në sferën arsimore. Prej asaj kohe janë zhvilluar strategji specifike arsimore dhe metoda për mësimin e fëmijëve me vështirësi në të nxënë.
Përkufizimi i disleksisë
Disleksia paraqet vështirësi në të lexuarit dhe në të shkruarit përkundër inteligjencës normale, shikimit të mirë dhe dëgjimit, motivimit adekuat dhe kushteve të duhura arsimore dhe socio-ekonomike. Në fakt, disleksia është një gjendje në të cilën ekziston një ndryshim i madh midis një niveli ekzistues të leximit dhe asaj që pritet për sa i përket moshës mendore. Ka shumë përkufizime se çfarë do të thotë disleksia. Me gjithë mungesën e konsensusit mbi përkufizimet e disleksisë, shumica e përkufizimeve janë të ngjashme njëra me tjetrën.
Ky kapitull nga Moduli 1 shqyrton përkufizimet e ndryshme që ekzistojnë për gjendjen e disleksisë. Nëpërmjet shumëllojshmërisë së përkufizimeve të paraqitura nga studiues të ndryshëm, përkufizimet zyrtare të disleksisë jepen nga grupe të veçanta me të njëjtat interesa si: Shoqata Britanike për Disleksi, Federata Botërore e Neurologëve, etj.
Përkufizimet e disleksisë
Federata Botërore e Neurologëve, viti 1968:
“Disleksia është një çrregullim me origjinë konstituive, e karakterizuar nga vështirësi në të mësuar, lexim dhe shkrim, me gjithë udhëzimet e duhura arsimore dhe praninë e inteligjencës normale dhe një mjedis normal socio-kulturor.”
Në këtë përkufizim, një tipar i rëndësishëm i vështirësive në të nxënë është niveli i leximit të arritur, i cili është dukshëm më i ulët se mosha e personit. Ky përkufizim konsiderohet i vjetruar sot duke pasur parasysh faktin se ai ishte propozuar në vitin e largët 1968.
Përkufizimi i Shoqatës Evropiane për Disleksi (EDA) thotë: “Disleksia është një larmi që ndërlikon procesin e përvetësimit dhe përdorimit të aftësive të leximit, mësimit dhe shkrimit”. Ky ndryshim ka një origjinë neurologjike. Vështirësitë kognitive, të cilat janë sfondi i këtij ndryshimi, gjithashtu mund të ndikojnë në aftësitë organizative, aftësitë matematikore dhe aftësitë emocionale të njeriut. Mund të ndodhë në kombinim me problemet në përpunimin fonologjik, kujtesën e punës, sekuencat dhe automatizimin e aftësive themelore.
Shoqata Britanike për Disleksi (BDA) e përcakton si: “Disleksia është një paaftësi mësimore që prek kryesisht aftësitë e të lexuarit dhe të të shkruarit”.
Nga përkufizimet e mësipërme, Shoqata për Disleksi – AJNSHTAJN kombinon dhe thjesht përcakton disleksinë si: “Një gjendje në të cilën truri përpunon gjuhën e shkruar ose të folur ndryshe dhe krijon vështirësi në lexim, shkrim dhe mësim në përgjithësi.”
