Pasqyrimi psikologjik i nxënësve me disleksi
Disleksia në vetvete nuk është një problem më i madh. Mijëra njerëz me disleksi gjejnë stilet e tyre të ndryshme të të mësuarit për të arritur aftësi të caktuara akademike. Problemi është se ata bëjnë shumë përpjekje dhe energji për t’u përshtatur në sistemin e vendosur arsimor, i cili bazohet kryesisht në lexim dhe shkrim.
Duhet të keni kujdes. Kur vërehen shenja të disleksisë, duhet pasur kujdes për të shmangur shqetësimet emocionale, të cilat nuk janë të rralla tek njerëzit me disleksi.
A E SHKAKTOJNË DISLEKSINË ÇRREGULLIMET EMOCIONALE?
Hulumtimet tregojnë se disleksia shkaktohet nga faktorët biologjikë, jo nga problemet emocionale ose familjare. Samuel Orton ishte një nga studiuesit e parë që përshkroi aspektin emocional të disleksisë. Hulumtimi i tij tregon se shumica e fëmijëve nga lindja deri në parashkollë janë të lumtur dhe të rregulluar mirë me mjedisin. Problemet e tyre emocionale fillojnë të zhvillohen në fillim të shkrim-leximit, kur nuk mund të përshtaten me sistemin e zakonshëm arsimor dhe metodat e vendosura të mësimdhënies. Në çdo rast, shumica e hulumtimeve tregojnë se disleksia është e predispozuar gjenetikisht dhe nuk shkaktohet nga prindërit e dobët, problemet familjare ose depresioni në fëmijëri dhe ankthi.
Pse disleksia është zhgënjyese dhe dekurajuese?
Frustrimet e fëmijëve me disleksi vijnë kryesisht nga fakti se ata nuk mund të plotësojnë pritjet e mjedisit. Prindërit dhe mësuesit shohin një fëmijë të qartë me entuziazëm, i cili pavarësisht përpjekjeve të tij, nuk mund të lexojë dhe të shkruajë mirë. Me kalimin e kohës mund të dëgjoni: Por ai është një fëmijë kaq i qartë – të paktën pak më shumë përpjekje. Ironikisht, askush me të vërtetë nuk e di se sa shumë punojnë këta fëmijë. Tek nxënësit me disleksi, dhimbja për të mos qenë në gjendje për të arritur atë që pritet është shumë e madhe, veçanërisht në ata nxënësit që përpiqen për perfeksionizëm, por nuk mund ta arrijnë atë. Ata zhvillohen te njerëzit që mendojnë se bërja gabime është një tmerr i vërtetë.
Por, si rregull, fëmijët me disleksi bëjnë shumë gabime të paqëllimta dhe pakuptimta. Reagimet e mjedisit, pra talljet, i irritojnë ato dhe shkaktojnë një ndjenjë inferioriteti.
Nga ana tjetër, është karakteristike që shumë nxënës me disleksi kanë probleme në marrëdhëniet shoqërore me bashkëmoshatarët e tyre. Saktësisht probleme të tilla lindin nga sa vijon:
- Ato mund të jenë më pak të pjekur fizikisht dhe shoqërisht në krahasim me bashkëmoshatarët e tyre, gjë që nga ana tjetër çon në një pasqyrim të keq të vetes dhe refuzim nga bashkëmoshatarët.
- Papjekuria e tyre sociale mund t’i bëjë ata të ngathët në marrëdhëniet dhe situatat e përditshme shoqërore.
- Shumë fëmijë me disleksi kanë vështirësi në leximin e sugjerimeve sociale nga mjedisi, që do të thotë se mund të mos jenë në dijeni të distancës personale të nevojshme për të komunikuar me të tjerët.
- Fëmijët me disleksi shpesh kanë problem me gjuhën e folur, në kuptimin që jo gjithmonë mund ta vendosin fjalën e duhur në vendin e duhur. Me fjalë të tjera, ndonjëherë është e vështirë për ta të shprehin mendimet e tyre me fjalë. Shpesh mund të ndodhë që ata nuk janë në gjendje t’i përgjigjen një pyetjeje shpejt. Kjo bëhet veçanërisht zhgënjyese gjatë adoleshencës, kur e folura është thelbësore për komunikimin midis adoleshentëve.
Të gjithë këta faktorë krijojnë një mjedis të favorshëm që këta nxënës të mos pranohen nga mjedisi që i rrethon, gjë që do të krijojë gjendje shtesë emocionale te fëmija. Gjendjet emocionale më të zakonshme me të cilat përballen nxënësit me disleksi mund të shihen në mësimin tjetër.
Çfarë ndiejnë nxënësit me disleksi?
Sipas hulumtimeve shkencore, njerëzit, veçanërisht nxënësit me disleksi, më së shpeshti përballen me gjendjet emocionuese të mëposhtme, të cilat më tej krijojnë probleme për nxënësin, përveç problemeve që lindin nga vetë disleksia.
- Ankthi
- Zemërimi
- Pasqyrimi i keq për veten
- Depresioni
- Përfundimi
Pasqyrimi i keq për veten dhe frustrimet
Pasqyrimi i keq për veten – Vitet e para të arsimit janë periudha kur çdo fëmijë ndërton një imazh për veten dhe një periudhë kur fëmija duhet të zgjidhë konfliktin midis një imazhi pozitiv për veten dhe inferioritetit. Kur një fëmijë has në gabime dhe zhgënjime, ai mëson se është inferior ndaj të tjerëve dhe se përpjekjet e tij japin shumë pak rezultate. Vetëbesimi dhe një imazh pozitiv për veten vijnë me arritjen e suksesit në shkollë. Kur një fëmijë pa disleksi tregon sukses në shkollë, ai ia atribon investimeve të tij. Kur i njëjti fëmijë bën një gabim, është një shenjë dhe motivim që ai të përpiqet më shumë. Kur një fëmijë me disleksi tregon sukses, ai ia atribon asaj rrethanave të lumtura, dhe kur bën një gabim, atëherë ai thjesht e sheh veten si budalla. Në vend që të ndihen të fuqizuar dhe produktivë, ata mendojnë se kontrollohen nga mjedisi dhe se janë jokompetentë dhe inferiorë. Studiuesit tregojnë se kjo ndjenjë e inferioritetit zhvillohet veçanërisht rreth moshës dhjetëvjeçare. Pas kësaj moshe është shumë e vështirë të ndërtosh një imazh pozitiv për veten, dhe kështu të besosh në vete. Ky është një argument i fuqishëm për ndërhyrjen e hershme.
Frustrimet te fëmijët me disleksi zakonisht vijnë nga fakti se ata nuk mund të plotësojnë pritjet e mjedisit. Prindërit dhe mësuesit shohin një fëmijë të qartë me entuziazëm i cili pavarësisht përpjekjeve të tij nuk mund të lexojë dhe të shkruajë mirë. Me kalimin e kohës mund të dëgjoni: “Por ai është një fëmijë kaq i qartë – të paktën provoni pak më shumë”. Ironikisht, askush me të vërtetë nuk e di se sa shumë punojnë këta fëmijë. Tek nxënësit me disleksi dhimbja për të mos qenë në gjendje të arrijë atë që pritet është e madhe, veçanërisht në ata nxënës që përpiqen për perfeksionizëm, por nuk mund ta arrijnë atë. Ata zhvillohen në individë që mendojnë se bërja gabime është një tmerr i vërtetë.
Etiketimi i vazhdueshëm si dembel, budalla, i paaftë, i vonuar kontribuon në rritjen e vazhdueshme të zhgënjimit midis nxënësve.
Ankthi
Ankthi është gjendja emocionale më e zakonshme që shfaqet tek fëmijët me disleksi. Nxënësit me disleksi bëhen të ndrojtur për shkak të irritimit dhe konfuzionit të vazhdueshëm në shkollë. Duke supozuar se ata bëjnë një gabim, çdo situatë e re mund t’iu shkaktojë ankth. Kjo është arsyeja pse njerëzit me disleksi përpiqen të shmangin të gjitha situatat për të cilat ata mendojnë se mund t’i ngatërrojnë ato dhe të bëjnë një gabim. Për shkak të këtij lloji të frikës, nxënësit me disleksi shmangin pjesëmarrjen në aktivitete shkollore dhe shkruajnë detyrat e shtëpisë. Në shumicën e rasteve, prindërit dhe mësuesit i atribuojnë kësaj sjellje dembelizmit dhe mosinteresimit.
Zemërimi
Zemërimi është gjithashtu gjë e zakonshme tek njerëzit me disleksi. Zemërimi lind si rezultat i zhgënjimit me sukses të dobët dhe refuzimit nga shokët e klasës. Zemërimi shprehet më shpesh ndaj mësuesve, shokëve të klasës dhe jo rrallë ndaj prindërve. Ata në fakt janë të zemëruar me veten. Në shkollë, më së shpeshti, për të mos ekspozuar gabimet nga të cilat kanë më shumë frikë, nxënësit me disleksi janë maksimalisht pasivë. Por kur fëmija kthehet në shtëpi, në një mjedis të sigurt, ndjenja e fortë e zemërimit i drejtohet nënës që po përpiqet ta ndihmojë. Fëmija është edhe më pak i gatshëm të bëjë gabime para prindit dhe në të njëjtën kohë ta zhgënjejë atë dhe të mos përmbushë pritjet e tij.
Nga ana tjetër, nxënësi me disleksi mund të jetë edhe nxënësi që është më i shqetësuar ose nxënësi me sjellje më të papërshtatshme në klasë. Cilën strategji do të aplikojë nxënësi, pavarësisht nëse ai do të tërhiqet ose të jetë i papërshtatshëm, varet nga ai vetë ose nga mjedisi. Ndonjëherë një nxënës shpreh zemërimin e tij duke krijuar probleme në shkollë. Gjatë adoleshencës, të rinjtë kanë një konflikt të madh të brendshëm për shkak të pavarësisë së dëshiruar nga shtëpia, në krahasim me varësinë nga prindërit që i ndihmojnë atij në mësim. Prandaj, zemërimi i adoleshentëve me disleksi kryesisht drejtohet tek ata nga të cilët ata janë të varur, d.m.th. prindërit. Për këto arsye, vështirësitë me të cilat përballen prindërit e adoleshentëve me disleksi në përpjekjen për t’i ndihmuar ata janë të mëdha dhe madje të pakapërcyeshme.
Depresioni
Depresioni është një ndërlikim i zakonshëm si rezultat i kushteve të lartpërmendura, pra imazhi i dobët për veten, zhgënjimi, zemërimi dhe ankthi. Edhe pse shumë njerëz me disleksi nuk janë të dëshpëruar, rreziku i zhvillimit të trishtimit në disleksikët është i lartë. Fëmijët dhe adoleshentët manifestojnë ndjenja trishtimi ndryshe nga të rriturit me disleksi. Në to, më shpesh këto ndjenja janë të padukshme, të maskuara nga një veprimtari më e madhe ose letargji. Ata nuk duan të flasin për mënyrën se si ndihen dhe shpesh nuk duken të pakënaqur. Sidoqoftë, të dytë, fëmijët dhe të rriturit që janë në depresion kanë tri karakteristika të përbashkëta: Së pari, ata kanë tendencë të kenë mendime negative për veten e tyre, gjë që ndikon në ndërtimin e një imazhi të keq për veten. Së dyti, ata priren ta shohin botën negativisht, nuk gëzojnë përvojat pozitive që ofron jeta, dhe kështu parandalohen të kenë një jetë argëtuese dhe të lumtur. Dhe së treti, ata nuk shohin një të ardhme të ndritshme, por e shohin jetën si vazhdim të gabimeve të tyre.
Përfundimi
Gjëja më e rëndësishme është që të rriturit, prindërit dhe mësuesit të kuptojnë problemet e mundshme me të cilat mund të përballen fëmijët me disleksi gjatë zhvillimit të tyre dhe të hartojnë strategji për t’i ndihmuar ata. Prindërit dhe mësuesit duhet të kuptojnë ndjenjat e fëmijëve me vështirësi, ose të gjejnë mënyra dhe t’i mësojnë ata të flasin për ndjenjat e tyre. Është e nevojshme të shpërblehet puna, jo vetëm rezultati i punës. Është shumë më e rëndësishme që nxënësit të theksojnë përparimin përkundrejt notave.
Nga gjendjet e mësipërme emocionale që mund të ndjekin një fëmijë me disleksi mund të konkludohet se ata janë shumë të ndjeshëm, veçanërisht nëse ata janë me përvojë ndryshe nga të tjerët, në çfarëdo mënyre.
Ka shumë mënyra për t’i ndihmuar një nxënësi të rrisë ose të ruajë vetëbesimin e tij. Një nga mënyrat më efektive është që mësuesi të shohë fushat ku nxënësi po tregon rezultate dhe të marrë njohje të vërtetë për atë sukses. Efektet reale nëse nxënësi është i bindur që njohja ka të bëjë me arritjet e tij. Kur një nxënës bind veten se është duke dështuar, është vërtet e vështirë të ndryshosh këto ndjenja. Në raste të tilla, duhet të bëhen përpjekje shtesë që nxënësi të ndryshojë perceptimin e tij për veten e tij. Ky mund të jetë një proces i gjatë, që kërkon mbështetje shtesë, njohje dhe kujdes. Nëse vendoset t’i tregoni nxënësit se ai ka disleksi, është shumë e rëndësishme që ai të marrë një imazh të qartë se për çfarë bëhet fjalë. Kjo mund të bëhet një mjet pozitiv për të riun nëse disleksia shpjegohet si një ndryshim dhe jo si disavantazh. Në çdo rast, është më mirë t’i jepni fëmijës një shpjegim për arsyet pse ai ka vështirësi në disa detyra, sesa të mendojë për veten e tij si budalla dhe jokompetent.
