Profili i një nxënësi me disleksi 1/2
Identifikimi i një nxënësi me disleksi mund të duket vërtet i vështirë, por më besoni nuk është ashtu. Megjithëse disleksia shpesh thuhet se është një e metë e fshehur, nëse nxënësi dhe arritjet e tij / saj ndiqen nga afër në klasë, vetë disleksia do të jetë shumë më e lehtë për t’u zbuluar. Mësuesit e lëndës kanë një problem më të madh në identifikimin e situatës së një nxënësi të caktuar. Kjo kryesisht për faktin se fëmijët në atë periudhë fillojnë të krijojnë dhe ndërtojnë me intensitet strategji mbrojtëse për të cilat do të flasim në fund të këtij mësimi, përmes së cilës ata arrijnë të mbulojnë me shumë shkathtësi vështirësitë që dalin nga vetë disleksia. Kjo është një nga arsyet kryesore pse mësuesit në klasë janë lidhja kryesore në identifikimin e nxënësve me disleksi. Por mos u dekurajoni nëse jeni mësues lëndor, nëse studioni në detaje vështirësitë me të cilat përballen nxënësit me disleksi, me siguri dhe shumë më lehtë do t’i njihni këta nxënës dhe sigurisht do t’u ofroni mbështetje të nevojshme.
Në mënyrë që të jemi në gjendje të identifikojmë me lehtësi nxënësit me disleksi, duhet të njohim fushat ose vështirësitë me të cilat përballen. Për atë qëllim është e nevojshme të njihen shenjat që tregojnë këtë gjendje. Shenjat e njohjes mund të ndahen në disa kategori: leximi, shkrimi, numrat dhe konceptet matematikore, të folurit dhe gjuha, orientimi hapësinor dhe kohor, aftësitë motorike, memorja, përpunimi i të dhënave dhe sjellja e nxënësit.
E rëndësishme për t’u mbajtur mend!
Për të dyshuar se një nxënës mund të ketë disleksi duhet të tregojë një numër më të madh të këtyre shenjave për një periudhë më të gjatë kohore. Nëse një nxënës tregon një numër të vogël shenjash të njohura që do të renditen në mësimet e mëposhtme, nuk do të thotë se ai përballet me disleksi. Prandaj, identifikimi i një nxënësi me disleksi është një proces që duhet të zgjasë disa muaj dhe ai duhet të monitorohet nga afër.
Profili i një nxënësi me disleksi 1/2
Neil MacKay (2005) – Krijuesi i konceptit të “Dyslexia friendly school” përshkruan disleksinë si një ndryshim në të mësuar që mund të shkaktojë vështirësi në përvetësimin e aftësive të caktuara. Për shkak se disleksia paraqet vazhdimësi, jo të gjithë nxënësit me disleksi do të përballen me të njëjtat vështirësi në të nxënë ose të sillen njësoj. Nxënësit me disleksi kanë forca ose vështirësi në fusha të ndryshme, në një masë më të madhe ose më të vogël. Kjo varet nga lloji dhe shkalla e disleksisë, mosha e nxënësit dhe lloji i mbështetjes arsimore që ata marrin. Është shumë e rëndësishme të theksohet se shpesh vështirësitë që kanë nxënësit me disleksi janë të balancuara nga avantazhe të caktuara të qenësishme në to (McGregor, 2007; Neil MacKay, 2005) siç janë:
Probleme gjatë leximit
Një nxënës me disleksi mund të ketë vështirësi në të gjitha ose disa nga fushat e mëposhtme. Shumë nga këto vështirësi mund të ndodhin te fëmijët deri në moshën 8-vjeçare, që nuk do të thotë se fëmija ka disleksi.
Shqetësimet për disleksinë duhet të shfaqen vetëm nëse vështirësi të tilla vazhdojnë pavarësisht mbështetjes shtesë, dhe / ose kur ato kombinohen me një numër vështirësish të tjera të listuara më poshtë:
- Vështirësi për të deshifruar fjalët e shkruara
- Lexim i ngadalshëm që nuk ka rrjedhshmëri
- Humb hapësirën e leximit ose përdor gishtin / shënuesin për të mbajtur hapësirën
- Vështirësi për të kuptuar atë që është lexuar
- Ka vështirësi në zgjedhjen e pikave më të rëndësishme të paragrafit
- Shqiptim i pazakontë i fjalëve kur lexon me zë të lartë
- Leximi monoton pa përdorimin e pikësimit
- Lexon fjalët sipas rendit të gabuar
- Kalon ose përsërit fjalët ose rreshtat
- Zëvendëson ose shton rrokjet
- Të hutuar nga fjalë të ngjashme (për shembull, në / nga, në / ne, na / një)
- Vështirësi duke vërejtur distancën midis fjalëve në tekst
- Vetëdija e dobët fonetike (për shembull, vështirësi në ndarjen e fjalëve në rrokje ose tinguj individualë)
- Shton parashtesa & prapashtesa fjalëve (për shembull, “klasa” mund ta lexojë si “klasat”
- Vështirësia për të bërë dallimin midis shkronjave vizualisht të ngjashme – shpesh konfuze (k-q, ll-dh, q-ç, n-nj, a-e, TH-DH, XH-GJ) simbolet aritmetike (+ – x) dhe numrat (6-9, 7-4, 6-5, 2-5)
Probleme gjatë shkrimit
- Dominimi i papërcaktuar i duarve
- Mbajtja e lapsit në mënyrë jo të duhur
- Qëndrimi jo i duhur dhe pozicioni i fletës
- Vështirësi në formimin e shkronjave
- Shkrim i çrregullt dhe i pakuptueshëm
- Zëvendëson shkronjat vizualisht të ngjashme (e/a, xh/x, r/rr, l/ll, n/nj)
- I ndërron fjalët (këmishë/këshimë, shpageta/pashgeta, prej/pejr)
- Hapësirë e keqe dhe e paqëndrueshme midis shkronjave, fjalëve dhe rreshtave
- Vështirë mban vijën gjatë shkrimit
- Tendenca për të përzier shkronjat e mëdha dhe të vogla
- Konfuzion me pikësim të thjeshtë
- Vështirësi në shkrimin e fjalëve të shkruara (diktim)
- Vështirësi gjatë përshkrimit nga një libër ose tabelë (humbin rendin)
- Shkruajnë ngadalë
- Hartimet nuk shprehin me të vërtetë aftësitë gojore
- Vështirë t’i kapin shënimet
- Shtojnë ose heqin shkronja kur shkruajnë
- Është e vështirë për ta të hartojnë një histori në një mënyrë logjike me shkrim.
Probleme me numrat dhe konceptet matematikore
Numrat:
- Vështirë i kujtohet renditja e numrave
- Me vështirësi e lidh kuptimin e numrit me simbolin e numrit
- Probleme në të mësuarit e fakteve matematikore
- Ngatërron numrat (639/693)
- Formimi i dobët i numrave kur shkruajnë
- Ka vështirësi në të kuptuarit e detyrave tekstuale
- Mund të kuptojë koncepte më komplekse matematikore dhe të ketë një problem me fakte të zakonshme matematikore, mbledhje dhe zbritje.
Probleme me gjuhën dhe me të folurit
Të folurit dhe gjuha:
- Probleme me vetëdijen fonologjike (vështirësi me rimë dhe ritëm, vështirësi në ndarjen e fjalës në rrokje dhe tinguj)
- Mund të ketë zhvillim të vonuar të të folurit
- Parregullsitë në të folur
- Përzierja e shkronjave të ngjashme gjatë theksimit të të folurit (p.sh. t/d, zh/sh, ll/nj, q/gj)
- Artikulim i dobët
- Struktura konfuze e fjalive
- Problemet në gjetjen e fjalëve të duhura (ky problem shpesh vazhdon në fazat e mëvonshme të zhvillimit)
- Monotonia e zërit
- Shprehja e ideve, ndjenjave dhe mendimeve mund të çorganizohet dhe renditet dobët
- Pamundësia për të ndjekur udhëzimet gojore, veçanërisht një seri udhëzimesh
- Vështirësi për të mësuar një gjuhë të huaj
Probleme me orientimin dhe aftësitë motorike
Orientimi hapësinor dhe koha:
- Ndjenjë e dobët e drejtimit (për shembull, konfuzion në të majtë dhe të djathtë, probleme me vendosjen e këpucëve në këmbën e duhur – në një moshë më të re)
- Orientimi i dobët hapësinor
- Vështirësi me orientimin në kohë (për shembull, vështirësi në të mësuarit për të thënë kohë, menaxhim të dobët të kohës, duke mos ndier se sa kohë kërkon një aktivitet i caktuar)
Aftësitë motorike:
- Koordinimi i dobët që rezulton në ngatërresa të dukshme
- Veshja me vështirësi, kapja, goditja dhe hedhja e topit më vete (këto shenja janë karakteristike kur dispraksia është e pranishme)
- Has vështirësi të lidh dantella në atlete, të lidh një buton ose një zinxhir
- Mbajtja jo e duhur e lapsit
Probleme me kujtesën dhe sjelljen
Kujtesa:
- Mund të kujtohet mjaft mirë derisa ai të hasë një stimul konfuz (letër, fjalë, zhurmë, numër)
- Ka vështirësi në të kujtuar një sekuencë numrash, shkronjash ose udhëzimesh
- Problemet e memorizimit të alfabetit, ditët e javës, muajt e vitit dhe tabela e shumëzimit
- Kujtim i dobët për tabela / formula
- Tendenca për të harruar emrat e njerëzve ose objekteve
- Ai harron atë që do të thotë ndërsa dikush tjetër flet
- Ai ngatërrohet në mes të fjalisë ndërsa flet – harron atë që dëshiron të thotë
- Kujtim i dobët afatshkurtër i punës (shpesh me përqendrim të fortë për të lexuar fjalën saktë, harron atë që lexoi)
Sjellja:
- Motivim i ulët për të mësuar
- Ai shpesh “zhduket”, nuk duket se dëgjon dhe nuk ndjek mësime
- Ai duket i hutuar
- Ka vetëbesim të ulët
- Frustrimi për mungesën e rezultateve të mira të një personi
- Mund të jetë një “klloun i lagjes” ose mund të tërhiqet ekstremisht
- Lodhet shpejt për shkak të vëllimit të përqendrimit dhe përpjekjeve të kërkuara
Probleme me përpunimin e të dhënave
Përpunimi i të dhënave:
- Përqendrimi i dobët / hapësira e shkurtër e vëmendjes
- Ai shpejt humbet interesin për të marrë informacion
- Vendos varësisht prioritetet dhe nuk është i aftë në organizimin e punës
- Përfundon detyrat e caktuara ngadalë
- Ka vështirësi në renditjen (p.sh. sekuenca e shkronjave, fjalëve, tregimeve, datave, ideve, ngjarjeve ose pas një serie udhëzimesh)
- Ndryshueshmëria e aftësive – ajo që ata tregojnë si njohuri sot nuk do të thotë që e njëjta gjë do të ndodhë ditën tjetër. Ndryshueshmëria mund të jetë nga dita në ditë ose nga orë në orë.
- Nuk është në gjendje për të kuptuar pyetjet më të ndërlikuara
- Përpunimi në gjuhën e folur dhe / ose të shkruar është i ngadaltë
Mekanizmat e devijimit
Thuhet se dy disleksikë nuk kanë të njëjtin lloj vështirësie. Kjo do të thotë që shenjat e treguara nga një nxënës mund të jenë kombinime të ndryshme të treguesve të mësipërm. Nxënësit që vuajnë nga disleksia dhe në të cilët nuk njihet, diku pas klasës së gjashtë bëhen të vetëdijshëm se janë të ndryshëm nga bashkëmoshatarët e tyre, vërejnë që përkundër përpjekjes që ata nuk arrijnë sukses të mirë, ata përqeshen për gabimet që bëjnë në lexim dhe shkrim dhe shpesh akuzohen nga mësuesit dhe prindërit se nuk punojnë sa duhet. Për shkak të rrethanave në të cilat ata gjenden, dhe për të shmangur etiketat fyese, ata fillojnë të ndërtojnë një gamë të gjerë strategjish për të mbuluar të metat. Mekanizmat më të zakonshëm mbrojtës që perceptohen si “shpëtim” në situatat kur ekziston mundësia e gabimit janë:
- Simulimi i sëmundjes (dhimbje koke, dhimbje stomaku etj.)
- Ikje nga klasa
- Sjellja jo e duhur për të shpërqendruar mësuesin dhe shokët e klasës në një “zonë të sigurt” për ta.
- Mësimi përmendsh, pa e kuptuar
- Ata marrin një qëndrim para shokëve të tyre të klasës se gjërat e tjera janë më të rëndësishme sesa arsimi
- Ata mësojnë hartime boshe
- Ata nuk pranojnë t’u përgjigjen pyetjeve të mësuesit, edhe pse kanë mësuar materialin, ulin kokën dhe heshtin
- Ata dalin me justifikime të ndryshme për të mos shkuar në shkollë
- Ata shpesh gjejnë dikë tjetër që t’ua bëjë detyrat e shtëpisë, miqtë, vëllanë, motrën ose prindërit
- Ata shpesh bëhen miq me fëmijë para të cilëve nuk u duhet të lexojnë ose të shkruajnë
Strategjitë e tilla mbrojtëse të përdorura nga nxënësit e bëjnë të vështirë njohjen e disleksisë si një shkak të mundshëm të performancës së dobët të shkollës.
Stimulimi i dhimbjes së kokës është një nga strategjitë më të zakonshme mbrojtëse për nxënësit me disleksi.
